ALTIN 474,07
DOLAR 7,5575
EURO 8,9826
BIST 9,7776
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 25°C
Rüzgarlı

Erdal Sağlam: Türkiye döviz kaynaklarını neden kurutuyor?

19.05.2020
72
A+
A-

Türkiye’nin iktisat idaresi, kurlardaki artışı önlemek için dövize olan talebi, piyasaya alışılmamış prosedürlerle frenlemeye çalışıyor …

Türkiye’nin iktisat idaresi, kurlardaki artışı önlemek için dövize olan talebi, piyasaya alışılmamış prosedürlerle frenlemeye çalışıyor. Türkiye’den döviz çıkışını sağlayan mekanizmaları tıkarken; bu mekanizmaların çift taraflı işlediğini, yani muhtaçlık duyduğu dövizi eskisi kadar rahat temin edemeyeceği gerçeğini göz arkası ediyor.

Anapara hareketlerinin gerçekleştiği iki büyük muhabere platformu Clearstream Banking ve Euroclear Bank, 18 Mayıs itibariyle TL cinsinden süreçleri askıya aldıklarını açıkladılar. Askıya alma süreci, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK), TL yükümlülüklerini devranında alanına getirmedikleri gerekçesiyle, üç büyük milletlerarası bankaya süreç yasağı koymasından sonra geldi. Bankacılar, takas işlevi gören platformların TL süreçlerini askıya alma kararını, memleketler arası bankaların reaksiyonu üzerine aldığı görüşündeler.

Türkiye bu sisteme AKP ile girdi

Bankacılar süreçlerin resmi takas odaları yanında bu platformlar kanalıyla da yapıldığını, daha kolay kapital girişi için Türkiye’nin bu sisteme 2013-14’te, yani AKP iktidarında girdiğini hatırlatıyor. Birtakım fonlar ve International Finance Corporation (IFC) üzere, TL bazında tahvil çıkarıp Türkiye’deki bankalara dış kaynak sağlayan milletlerarası kurumlar bu platformları kullanıyorlar. Bu çeşit süreçlerde birkaç gün için yükümlülüklerin kapanamamasının işin tabiatında olduğunu kaydeden bankacılar, “Normal işleyişte, süreçlerde iki taraf tamamlanana kadar bir mühlet beklenir, devrinde kapanamama sorunu işleyiş içinde çözülür, sorun edilmez” görüşünde.

Binaenaleyh BDDK’nın TL yükümlülüklerini bir akşam kapatamadığı için üç büyük bankaya koyduğu yasağın, sistemin işleyişine muhalif bir karar olduğu görüşü hâkim. BDDK’nın kurlardaki yükselişin önlemediği günlerde üç büyük bankaya TL yasağını telaşla getirdiğini kaydeden bankacılar, “Manipülasyon yapıyorlar” üzere çok sert itham ettikleri bankalara, 3 gün sonra yasağı kaldırmalarının da telaşın göstergesi olduğunu belirttiler.

Iktisat idaresinin, BDDK’ya reaksiyon olarak TL süreçlerini askıya alan bu kuruluşlara reaksiyon vermediği gözleniyor. O denli anlaşılıyor ki; eksi rezerve düştüğü bu günlerde, dövize talep yaratacak tüm yolların kapanması iktisat idaresinin işine geliyor. Bence iktisat idaresi gereksinim duyduğunda bu kanalların eskisi üzere açılacağının hesabını yapıyor.

Dış kaynak olmadan büyümek imkânsız

İki memleketler arası kuruluşun TL süreçlerini askıya alması, gündelik işleyiş içerisinde çok değerli tesir yaratmayacak bir karar olabilir. Fakat sembolik bedelinin, iktisat idaresinin sandığından, çok daha büyük olduğunu söylememiz gerekiyor.

Her şeyden evvel Türkiye’nin durumunu bir defa daha hatırlatmak gerekiyor. Türkiye iç tasarrufları kıt, buna karşılık büyüme ve yatırım hırsı yüksek bir memleket. Büyümek için dış kaynağa gereksinim duyacağı kesin.

Aslında kırılgan iktisadın istikrarları koronavirüs salgının tesirleriyle iyice hassaslaştı; bu arada nema ve kur baskısı nedeniyle, iktisat idaresi döviz rezervlerini hovardaca harcadığı için dış kaynak sorunu aciliyet kazandı. Döviz kaynağı sağlayamadığı için kurlardaki hareketi önleyemeyen iktisat idaresi, swap kısıtlamaları da yetmeyince, yabancıların çıkışını önlemek ismine yasakları artırdı ve bu noktaya gelindi.

Unutulmaması gereken öbür bir husus da Türkiye’nin global sisteme entegre olabilmek için, 1980’lerden buyana kaydettiği kıymetli aşamanın, yanlış kararlarla heba edilmesi tehlikesi. Türkiye’ye 30 yılı aşkın vadedir önemli kaynak akışı sağlayan, bu yolla ekonomiyi büyüten kambiyo rejimi, konvertibilite ve kapital hareketlerinin bağımsızlığı yapılan yanlışlarla erozyona uğruyor. Türkiye son periyotta alınan bu kararlarla “ekonomide içine kapanan bir ülke” algısı yaratmaya başladı.

Çiller hükümetinin yaptığı cürüm unutulmamalı

Türkiye’nin özgürleştirdiği anamal hareketleri, şimdiye kadar daima kendi lehine işledi. Bağımsızlık tıpkı devranda iktisatta gerekli olanların mecburen yapıldığı bir uygulamayı beraberinde getiriyor. Türkiye getiri ve kurların sabit tutulduğu 1980 öncesinde de sık sık tıkanma yaşadı, her sıkıştığında çift haneli devalüasyonlara mecbur kaldı. Ayrıyeten o periyot, hala dışarıda kalındığında yönetim edilebilecek bir global sistem vardı. Artık memleketlerin, mahsusen tasarrufu düşük bizim üzere gelişmekte olan memleketlerin büyümek için bu sisteme girmeleri kaide. Burada eleştirilmesi gereken asıl öge; yıllardır yüklü dış kaynak kullanılıp yüksek katma kıymet yaratacak bir ekonomik yapının hala kurulamamış, inşaat üzere popülist yatırımlara harcanmış olması.

Bu türlü bir konjonktürde iktisat idaresinin içine kapanan bir memleket algısı yaratacak kararlar almasının bilinçli bir tercih olup olmadığı ise şimdilik bilinmiyor. Mevcut üretim yapısıyla ve tasarruf hacmiyle, dış kaynak olmadan Türkiye’nin kıymetli büyüme nispetlerine ulaşması mümkün değil. O nedenle siyasi tercihin, iktisatta içine kapanan bir memlekete dönüşmek olduğunu sanmıyorum. Demokrasiden uzaklaşma, temel haklar, tabir ve basın özgürlüğünün kısıtlanması, yargı bağımsızlığını kaybolması üzere siyasi tercihlere bakıldığında, ekonomik olarak da bu türlü bir tercihin geleceğini söyleyenler olacaktır. Ama Türkiye’nin bu tercihi yapması, popülist önderler ve seçimler öncesi artacak büyüme hırsları nedeniyle çok çetin görünüyor.

Özetle; iktisat idaresi büyük ihtimalle artık tıkadığı mekanizmaları istediğinde tekrar devreye sokacağını varsayım ediyor. Ama bu ortamda da; “Güven vermek zordur; devir ve emek velev lakin itimadı kaybetmek kolaydır” lafı makbul. Geçmişte Çiller hükümetinin yarattığı inanç kaybının akabinde, tekrar inanç sağlamanın yıllar aldığını; halkın büyük faturalar ödemek zorunda kaldığını kimse unutmamalı.

Makalenin Kaynağına Buradan Ulaşabilirsiniz

Erdal Sağlam

© Deutsche Welle

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.