ALTIN 392,22
DOLAR 6,8612
EURO 7,7521
BIST 8,5740
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 33°C
Parçalı Bulutlu

Agroekoloji ve Covid-19 sonrası tarımın geleceği

16.05.2020
56
A+
A-

Agroekoloji bilirkişileri endüstriyel tarımın ekolojik olarak çok dar, dış girdilere epeyce bağımlı ve zararlı haşaratlara, marazlara, iklim …

Agroekoloji bilirkişileri endüstriyel tarımın ekolojik olarak çok dar, dış girdilere epeyce bağımlı ve zararlı haşaratlara, marazlara, iklim değişikliğine karşı son radde savunmasız hale geldiği ve artık Covid-19 salgınının da gösterdiği üzere, öngörülemeyen bir bunalımla karşılaştığında bütünüyle işlevsiz kalmaya meyyal olduğu konusunda yıllardır ikazda bulunuyorlardı.

Covid-19, daha evvel hiç olmadığı kadar insan, hayvan ve muhit sıhhatinin ne kadar yakından kontaklı olduğunu ortaya koydu. Güçlü bir sistemik yaklaşım olarak agroekoloji, tarımı tatbik biçimimizin muhit ve insan sıhhatini iyileştirmek için fırsatlar sağlayabileceğini fakat yanlış yapılması halinde tarımın sıhhat için büyük risklere neden olabileceğini ortaya koymaktadır.

SALGINLAR HAYVAN ÜRETİMİYLE IRTIBATLI

Son salgınların (Afrika domuz ateşi, H1N1) hepsi, birçok virüsün mutasyona uğraması ve yayılması için fırsatlar yaratan büyük ölçekli hayvan üretimi ile ilişkilidir. Bu endüstriyel operasyonlardaki pratikler, hayvanları yalnızca viral enfeksiyonlara karşı daha hassas hale getirmekle kalmaz, tıpkı hengamda patojenlerin daha bulaşıcı tiplere evrimleşebileceği koşulları destekleyebilir. Endüstriyel hayvancılık modellerinde antibiyotiklerin ve büyüme destekleyicilerin (hormonlarının) kitlesel ve gelişigüzel tasarrufu, bu tıp ilaçlara dirençli patojenik suşlar yaratarak işleri daha da kötüleştirir. Birçok virüs üzere, çeşitli üstün bakteriler, mevcut denetim eserleri bulunmayan bir sonraki pandemi için sıraya girer. Büyük ölçekli tek eser yetiştiriciliği*, marazın ortaya çıkmasına neden olabilecek doğal hayat ortamlarının pahasına gelişmeyi sürdürdükçe durum ağırlaşmaktadır. Çağdaş tarımın yol açtığı ormansızlaşma, daha evvel doğal ortamlarda sıkışıp kalmış patojenlerin hayvancılık meydanlarına ve insan topluluklarına yayıldığı süreçleri tetiklemektedir.

Bugün üç eser çeşidi, buğday, pirinç ve mısır, global olarak tüketilen kalorilerin yüzde 50’sinden fazlasını sağlar ve düşük bedelli bir diyet içerir, bu da münhasıran fakir ve korunmasız insanların besin güvenliğini, beslenme durumunu ve sıhhatini değerli ölçüde tesirler. Şirketlerin elindeki globalleşmiş azık sistemi köylüler tarafından yönetilen çeşitlendirilmiş azık üretim sistemlerini bozduğu için birçok devlet azık güvenliğini kaybediyor. Sonuç olarak klâsik çeşitli ve güçlü diyetlerden, yüksek nispette işlenmiş, kuvvet ağır, mikro besin açısından fakir besinlere geçiş var. Obezite ve diyetle alakalı kronik marazlar çoğalmış durumda.

Büyük ölçekli tek eser yetiştiriciliği haşere, ot ve hastalık salgınlarına karşı epey savunmasızdır ve yılda yaklaşık 2,3 milyar kliogram pestisit enjeksiyonuna dayanır, hasebiyle besin tedarikindeki toksik kalıntılar yoluyla umumî nüfus için büyük risk oluşturur. Birçok böcek ilacı, tozlayıcılarda ve tarımda değerli ekosistem hizmetlerine ekte bulunan doğal haşere düşmanlarında düşüşlere yol açar. Bu biyolojik çeşitlilik kaybı, bitkisel üretim ve insan sıhhati için yılda yüz milyarlarca dolara mal oluyor.

YİYECEĞE ERİŞİMDE YIKICI SONUÇLAR

Birden fazla devlette seyahat, ticaret ve sokağa çıkma konusunda getirilen kısıtlamalar, ithal besinlerin akışını sınırlayarak fakirlerin yemeğe erişiminde yıkıcı sonuçlar doğurmuştur. Bu, günde ortalama 1000 kilometre seyahat ederek ulaşacak yaklaşık 6 bin ton yiyecek ithal etmesi gereken 10 milyon yahut daha çokça nüfuslu kentlerde problemlidir. Gıda tedariki birebir hengamda, Covid-19’a karşı mahsusen savunmasız olan ve hastalanmaları halinde hasat ve ekim yerlerine gidemeyecek olan göçmen tarım emekçilerine bağımlı memleketlerde de etkilenmektedir. Kamyon taşımacılığı ve hava trafiğinde keskin bir düşüş, taze eserleri uzun aralıklara taşıma kapasitesini sınırlamıştır, böylelikle birçoğu aniden gelirlerini kaybeden kişilere bol ölçüde gereç sağlamak büyük bir zorluktur. Çelişkili olarak saklı restoranlardan, mekteplerden, stadyumlardan, tema parklarından ve yolcu gemilerinden gelen talep düştüğü için yiyecekler çöplere dökülmektedir.

DAHA ADİL SİSTEMLERE GEÇİŞ YAPILMALI

Açıkça görülüyor ki Covid-19, mevcut endüstriyel-küreselleşmiş azık sistemlerinin sosyo-ekolojik kırılganlığını ortaya çıkardı. Tarım ve besin tedarik zincirleri üzerindeki tesirler ise yaygın azık kıtlığı ve fiyat artışları ile ilgili kaygıları artırıyor. Sosyal olarak daha adil, ekolojik olarak dayanıklı, yerelleştirilmiş besin sistemlerine geçiş yapmaya acilen muhtaçlık var.

Agroekoloji, haşere salgınlarına, salgınlara, iklim aksaklıklarına yahut finansal çöküşlere karşı gelecekteki buhranlara en iyi biçimde dayanabilecek tarım sistemlerinin nasıl tasarlanacağı ve yönetileceği prensiplerini sağlayarak farklı bir yol çiziyor. Agroekoloji, makul verim ve ekosistem hizmetleri sunarken yüksek seviyede çeşitlilik ve direnç sergileyerek gelecekteki zorluklarla başa çıkabilecek en iyi tarım sistemini sunmaktadır. Agroekoloji, tarım sistemlerinin gömülü olduğu peyzajların restorasyonunu teşvik eder; bu da ekolojik matrisi, ekolojik salımdan yayılan patojenleri içermeye yardımcı olabilecek ‘ekolojik yangın tedbire şeritleri’ yaratarak zenginleştirir.

Kanıtlar, agroekolojinin zararlıları ve yabani otları baskılayarak ve toprak verimliliğini ekolojik yollarla artırarak küçük ölçekli çiftçilerin üretim kapasitelerini canlandırdığını göstermektedir. Biyoçeşitliliğe sahip olan çiftlikler, düşük dış girdilerle istikrarlı mahsul verimleri üreterek gelir ve besin çeşitliliği yaratır, böylelikle küçük çiftçilerin geçim kaynaklarını iyileştirirler. Küresel ekilebilir arazinin yalnızca yüzde 30’unu denetim eden küçük çiftçiler, birden fazla devlette tüketilen besinlerin yüzde 50 ila yüzde 70’ini ürettiğinden, agroekolojinin yaygınlaştırılması birden fazla topluluğun azık egemenliği için kilit değerdedir.

Agroekoloji başkaca sağlıklı hayvan üretimi sağlayan, üstelik peyzajları onaran ve salgınların yayılmasını engelleyen silvopastoral** sistemler üzere alternatif hayvancılık üretim sistemlerini de desteklemektedir. Antibiyotikler bu sistemlerde kullanılmaz, zira hayvanlar açık havada yaşar ve diyetleri sağlıklı topraklardan gelen doğal azıklara dayanır, böylelikle bu hayvanların bağışıklık sistemleri güçlenir.

Agroekoloji kentsel tarımın verimliliğini de artırabilir, böylelikle mahsusen zayıf hizmet alan topluluklarda mahallî besin güvenliği ve beslenmeye ekte bulunabilir. Kriz hengamında, lokal olarak üretilen besine erişimin stratejik olduğunu daha çok insan fark ettikçe, kentsel besin üretimi genişleyecektir. Yerel organik çiftliklerden elde edilen besleyici, bitki bazlı besinler yemek kişilerin bağışıklık sistemlerini güçlendirebilir.

YEMEK YEMEK POLİTİK BİR FIILDIR

Covid-19 önünde agroekoloji, kırsal kısımdaki ailelere, kentsel kitleleri eşit ve sürdürülebilir bir biçimde beslerken kıymetli sosyoekonomik ve çevresel yararlar sağlayabilen tek tarım yolu olarak konumlanmaktadır. Agroekoloji, adil azık sistemlerinin oluşturulmasına ekte bulunurken, besin üretme ve tüketme biçimimizde temelden farklı bir tasavvuru mecbur kılar. Yemek yemek ekolojik ve politik bir fiildir; o denli ki tüketiciler, küçük çiftçilerin besin ağlarından daha savunmasız olan şirket bazlı besin zinciri konumuna mahallî çiftçileri desteklediğinde, sosyo-ekolojik sürdürülebilirlik ve dayanıklılık yaratmış olurlar.

Burada kilit nokta, Covid-19’un ortaya çıkardığı buhranın, agroekoloji temelli besin sistemlerine geçiş için endüstriyel tarımın değişimine ivme kazandırıp kazandırmayacağıdır. Tarımdaki dönüşüme, piyasa iktisadından dayanışma iktisadına, fosil yakıtlardan yenilenebilir kuvvetlere, büyük şirketlerden kooperatiflere vb. geçişler eşlik etmelidir. Bu cins bir yeni yerküreye, salgın öncesindeki tarıma dönüşün bir seçenek olmadığının farkında olan, bunun noktasına sürdürülebilir ve sağlıklı tarım ortamlarını güçlendirmek için mahallî alternatifler geliştirmede faal rol alacak toplumsal hareketler ön ayak olacaktır.

*Tek eser yetiştiriciliği: Monokültür

**Silvopastür, ağaçları, meraları ve evcil hayvanların otlatılmasını karşılıklı olarak yararlı bir
formda bütünleştirme tatbikidir. (ç.n.)


Bu makalenin orjinali Agriculture and Human Values mecmuasında yayımlanmıştır. (Çeviri: Ammar Kılıç)

ETİKETLER: , , , ,
ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.